Feiten en cijfers

We beginnen met wat feiten en cijfers. In Nederland hebben naar schatting 1 miljoen mensen een IQ tussen de 50 en 85 met bijkomende problemen. Een licht verstandelijke beperking, kortweg LVB, is niet altijd goed zichtbaar. Vanuit schaamte proberen mensen hun beperking te verhullen. Zolang er geen hulpvraag is, blijft een LVB vaak onopgemerkt. Om een LVB vast te stellen is screening en diagnostiek nodig. Om een verstandelijke beperking vast te stellen is onderzoek is nodig naar intelligentie (IQ), adaptieve vaardigheden en de gehele ontwikkeling. 

Meedoen in een steeds complexer wordende samenleving is voor iemand met een LVB allesbehalve vanzelfsprekend. Mensen met een LVB kunnen snel overvraagd worden. Dat komt omdat de beperking niet zichtbaar is, of niet bekend bij diens omgeving. LVB-ers worden bijvoorbeeld overvraagd op school, op het werk en in het dagelijks contact met andere mensen of instanties. Dit leidt uiteindelijk tot problemen op uiteenlopende terreinen, zoals:

• schooluitval 
• middelengebruik  
• verslaving 
• criminaliteit 
• uitbuiting 
• suïcidaliteit  
• grensoverschrijdend seksueel gedrag  

Opstapeling

Bovendien stapelen de problemen zich op, waardoor mensen vastlopen. Geregeld zijn er dan problemen ontstaan in meerdere levensdomeinen, wat ook de diagnostiek complex maakt. Zo blijkt uit onderzoek en schattingen van het Landelijk Kenniscentrum LVB dat: 

• 75% ondersteuning krijgt in het dagelijks leven 
• 74% geen betaald werk heeft 
• 30–40% psychische problemen heeft 
• 55% regulier basisonderwijs volgt 

Daarnaast blijkt dat mensen met een licht verstandelijke beperking oververtegenwoordigd zijn in kwetsbare groepen: 

• 30% van de daklozen heeft een LVB 
• 30–40% van de gedetineerden heeft een LVB 
• bij 30% van de onderzoeken van de Raad voor de Kinderbescherming naar seksueel misbruik speelt LVB een rol 

Samenwerking zorg en welzijn

Door het verhullende karakter van een LVB en ons complexe zorgstelsel, krijgen mensen met LVB vaak niet de zorg en ondersteuning die ze nodig hebben. Maar ook als iemand wel gediagnostiseerd is met een licht verstandelijke beperking, schieten zorg en ondersteuning vaak tekort. Daar zijn verschillende oorzaken voor, zoals:  

• professionals uit zorg en welzijn herkennen de beperking niet 
• er is geen IQ-onderzoek gedaan of financiering voor diagnostiek is niet toereikend, beschikbaar, diffuus en niet toegankelijk 
• een behandeling wordt als niet-passend beschouwd voor de doelgroep  
• kennis en expertise ontbreken 

Om passende zorg en ondersteuning te bereiken, is samenwerking tussen zorg en welzijn essentieel. In 2024 is een netwerksamenwerking opgericht om knelpunten aan te pakken. Hierin participeren:  

• Wijkteams Arnhem 
• GGz Praktijk 
• MENT GGZ 
• MEE Plus 
• Ervaar MEE 
• Rijnstad 
• Onze Huisartsen 
• Philadelphia 
• Pro Persona 
• Gemeente Overbetuwe 
• Siza  
• Coöperatieve Apothekersvereniging regio Arnhem (CAA) 
• Elver 

Inclusie voor LVB-ers 

Deze partijen werken met elkaar samen aan de maatschappelijke opgave om de inclusie te verbeteren van inwoners van Centraal Gelderland die een LVB hebben. Voor partijen in zorg en welzijn betekent inclusie: aansluiten bij de belevingswereld, het cognitieve en het adaptieve niveau van de inwoner, zodat deze begrijpelijke informatie ontvangt en passende ondersteuning of een verwijzing of behandeling als dat nodig is. Proscoop had een initiërende rol in het opzetten van dit opgavenetwerk en vervult nu  een rol als coördinerend procesbegeleider. 

In het netwerk zijn verschillende coalities ontstaan die resultaten boeken op het gebied van: 

• scholing en voorlichting aan professionals (zie: kader) 
• voorkomen dat mensen met LVB met hun hulpvraag tussen wal en schip raken (door casuïstiek te bespreken)  
• screenen van patiënten in de huisartspraktijk die mogelijk een LVB hebben 

Dit jaar, 2026, zet het netwerk verder in op: 

• samenwerking met andere netwerken buiten de regio, zoals in Twente en Kennemerland 
• samenwerking met Jeugdzorg over het borgen van IQ-gegevens in het huisartsendossier 
• passende (psychische) behandeling en financiering van IQ-onderzoek